BİLDİRİ DETAY

Mirvari İSMAYILOVA
GEMİGAYA-GOBUSTAN VE ORHUN-YENİSEY YAZITLARININ DİLBİLİMİ AÇISINDAN KARŞILAŞTIRILMASI
 
Dünya tarihinde insanlık medeniyetine vazgeçilmez katkılardan biri de yazıdır. Yazının keşfi, insanlık medeniyetinin önemli bir başlangıcıydı. Çivi yazısının keşfi ve onun geliştirilmesi Sumerin insanlık tarihine en önemli katkısı oldu. Çivi yazıları sillabik (heceleme) yazı örnekleri olarak kabul edilen piktografik yazı (şekli yazı) örneklerinden sonrakı dönemin ürünüdür. En eski yazı örneklerine ise Türklerin ilk beşiği Ön Asya - Azerbaycan'da da eski Türk yerleşim meskenleri Gobustan'da, Gemigaya'da, Türkiye sınırında olan Kalinino ilçesinin Cücekend yerleşim merkezinde, Gence, Şamahı, Mingeçevir, Kazak, Gedebey, Hacıgabul, Pirallahı adası, Nüvedi ve Tebriz - Eher yakınlarında, İçerişehir kabları üze-rinde, şimdi işgal altında tutulan Kelbecer'de, Laçın'da Zengezur bölgesinin Meğri ilçesindeki Gargar Dağı'nda rastlamak mümkündür. Türkler kendi yazılarını kayalar, kil levhalar, sal taşlar, heykeller üzerinde kazıyarak adeta gelecek nesillere kendi muhteşem tarihleri, kültürleri hakkında bilgi aktarımı için sonsuzlaştırmaya çalışmış, unutulmasını istememişlerdir. Gemigaya-Gobustan alfabesi ve Orhun-Yenisey alfabeleri arasındaki karşılaştırmalar da ilginçtir. Bu karşılaştırma ilk önce böyle düşünmeye izin veriyor ki, onlar farklı alfabelerdir. Bu anıtlarda işaretleri oluştururken onlara yaklaşımın kendisi farklıdır. Orhun-Yenisey yazısı türk hayat tarzının, şövalyelik sembolünün simgesini (çadır, yay, ok, süngü, kılıç) tarif eden işaretler temelinde oluşmuştur. Gemigaya-Gobustan yazıları, felsefi düşünceleri, inançları sembolize eden işaretler bazında yaranmıştır. Azerbaycan'da bulunmuş Gemigaya, Gobustan, Kelbecer, Mingeçevir yazıları, ayrıca Orhun-Yenisey yazılı anıtları, "Avesta"dan, Sümer'in ok şekilli yazılarından bu yana hepsi Türk düşüncesinin ürünüdür ve "Türkçe" düşünmeden onları anlamak, doğru okumak olmaz. Daha ileri giderken demek isteriz ki, modern alfabelerin temelinde eski Türk düşüncesinin ürünü olan alfabeler duruyor.

Anahtar Kelimeler: Türk Lehçeleri, Gemigaya ve Gobustan Yazıtları, Orhun-Yenisey Yazıtları



 


Keywords: