BİLDİRİ DETAY

Sibel AKGN
KOSOVA’DA YENİDEN YAPILANDIRMA ÇALIŞMALARININ KRİTİĞİ
 
Kosova, Balkan coğrafyasında Soğuk Savaş sonrası ortaya çıkmış olan çatışmaların içinden kurulmuş olan bir devlettir. Bu devletin etnik ve dini çoğulculuğa dayanan yapısı sadece bu devletin değil bölgenin istikrarını da etkileyen bir durum göstermektedir. Eski Yugoslavya Federasyonu’nun dağıldığı 1991 yılından sonra 1998- 1999 yılları arasında yaşanan savaşta siyasi ve ekonomik olarak büyük darbe alan, etnik milliyetçiliğin en yüksek düzeyinde tezahür ettiği ülke, savaşın ortalarından itibaren uluslararası toplumun ve özellikle ABD’nin duruma el koyması ile yeniden yapılandırılmaya başlanmıştır. Ülke 1999 yılında BM gözetimine alınarak iuluslararası toplumun ekonomik- siyasi, askeri ve sosyal anlamda aslında geçmişi 19. yüzyıla uzanan yönetim modeli belirlenmiştir. Kosova’da hala devam eden Uluslararası Himaye rejimi kapsamındaki Yeniden Yapılandırma çalışmaları aslında uluslararası sisteme yeniden şekil verme modelinin Soğuk Savaş sonrası ilk adımlarından biri olmuştur. İkinci Dünya Savaşı sonunda galip devletlerin meydana getirdiği yıkımın onarılmasını koordine etmek, halkın kin ve öfkesini üzerinden atmasını sağlamak, demokratik devletlerin düzen ve rejimlerini yerleştirmek, böylece yenilmiş ülkelerin dünyaya yeniden tehdit teşkil etmesini önlemek maksadıyla Almanya ve Japonya’da uygulanan tedbirler Kore Savaşını takiben bu ülkede de uygulanmaya başladı. ABD ( Amerika Birleşik Devletleri )’de bu konuda geliştirilen kavram “Nation Building” idi. Yıllardır ABD’de “Nation Building” üzerine tartışmalar yaşandı. Her yeni müdahalede konu yenilendi. Konunun önemli kısmı artık “Nation Building”’den çatışma sonrası yıkılmış devletlerde neler yapılabileceği konusuna dönüştü. “Çatışma Sonrası Yeniden Yapılandırma” kavramı ilk kez 1995 yılında Dünya Bankası tarafından kullanıldı. Çatışma Sonrası Yeniden Yapılandırma kavramı I. Dünya Savaşı sonunda Milletler Cemiyeti’nin kurulması sonrası bu örgüt tarafından Asya ve Afrika’da uygulanan manda sistemi ile 2. Dünya Savaşı’ndan sonra Almanya ve Japonya’da uygulanan himaye rejimleri çalışmalar ve sömürge yönetimlerinin örnekleri üzerinden oluşturulmuştur. Manda sistemi, I. Dünya Savaşı’ndan sonra büyük devletlerin henüz kendilerini idare etme gücüne sahip olmayan halklara sahip ülkelerin geleceği üzerindeki kararları fiilen uygulayabilmek için Milletler Cemiyeti Misakı ile birlikte oluşturulmuştur. Himaye rejimi ise bağımsızlığı kısıtlı ve uluslararası bütün ilişkileri hami devlet tarafından yürütülen bir ilişki biçimi olarak II. Dünya Savaşı’ndan sonra uygulanmaya başlanmıştır. Bu kavramların iç içe geçmesi ise yeniden gelişen koşullara göre yorumlanması ile 1989 sonrası oluşan Yeni Dünya Düzeni’nde Uluslararası Himaye rejimleri önce Balkan ülkelerinde ve ardından Afganistan ve Irak’ta farklı şekillerde uygulanmasına neden olmuştur. 20. yüzyılın sonlarından itibaren aslında bu kavramların temelinde eski sömürgecilik kavramı, yeni tip sömürgecilik olarak tanımlanmış ve “Uluslararası Himayecilik“ kavramı çerçevesinde “İnsani Müdahale” teziyle meşrulaştırılarak, çok taraflı ve zorlayıcı barış operasyonları ile şekillenmiştir. Kosova tecrübesi karmaşık barış görevlerinin aynı anda kolayca takip edilemeyen ve çatışmaya sebep olabilecek farklı yönlerinin olduğunu göstermektedir. Balkanlarda demokratik ve ekonomik girişimler kanun ve düzenin sağlanmasının önüne geçmiştir. Bu tecrübe özgür politik sistem ve sağlıklı sivil toplumun oluşturulması için önceliğin kanun ve düzenin sağlanmasına yönlendirilmesini göstermektedir. Kosova’da gerek şahıslar gerekse devlet için hukuk ve kanun düzeni oluşturamamıştır. Kosova’da iç ve dış güvenliği derhal tesis edecek askeri polis, örgütlü sivil polis, yargı ve zabıta kurumları kurulamamıştır. Suç örgütleri ile mücadele, etnik husumet, yeni demokratik düzenin muhalifi olan aşırı milliyetçilik devam etmektedir. Bunun önlenmesi için KFOR birliklerinin iç güvenlik ve asayiş konusunda uluslararası makamlara daha yüksek seviyede destek olması gerekmektedir. Uluslararası toplum tarafından şekillendirilen ve devam ettirilen Kosova devletindeki Yeniden Yapılandırma çalışmaları kapsamında on dokuz yıl sonunda durumu bu bildirinin ana konusudur. Ancak bu yapılırken, 21. yüzyılda uluslararası toplum tarafından belirlenen bu yönetim sisteminin Kosova özelinde temel açmazları ve oluşturulmaya çalışılan inşa sürecinin sorgulanması da ele alınacaktır. Amaç: Bu araştırma Kosova’da kurulan yeniden yapılandırma modelinin başarı/ başarısızlığını tespit etme amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kapsam: Yapılan bu çalışma yeniden yapılandırma modelini sadece Kosova özelinde ele almıştır. Bu modelin uygulanmaya çalışıldığı diğer alan ve bölgeler kapsama dahil değildir. Problem: Uluslararası himaye modellerinin bölgesel ve yerel sorunların yaşandığı alanlarda varlığını ve başarısını sorgulamak. Sınırlıklar: Çalışmadaki sınırlılık Kosova’da oluşturulan yeniden yapılandırma modelinin halihazırda yeniden yapılandırma çalışmaları devam eden ülkelerle kıyaslanmaması ve Kosova özelinde bu modelin değerlendirilmesidir. Yöntem: Çalışmada veri toplama tekniği birincil ve ikincil kaynaklara ulaşma ile olmuş, değerlendirme tümdengelim yöntemi ile yapılmıştır. Bulgular: Yugoslavya’nın dağılması ile savaş sonucu 1999 yılında uluslararası himaye yönetimine giren Kosova’da ekonomik, yönetsel ve bürokratik anlamda yeniden yapılandırma çalışmaları başlamıştır. Bu çalışmalar ülkedeki çatışmaların sonlanması sonrası ülkede yaşayan etnik ve dini gruplararasında var olan güven ve itimat duygusunu oluşturarak ülkeyi yeniden ekonomi başta olmak üzere ayağa kaldırmak içi yapılmıştır. Bu amaçla uluslararası kuruluşlar yoğun şekilde çalışmalar yapmıştır. Sonuç: Kosova’da uluslararası kuruluşlar ve devletler tarafından yapılan ve desteklenen yeniden yapılandırma çalışmaları ve modeli başarılı olamamıştır. 20 yıl sonunda ülkede gelinen nokta etnik ve dini gruplar arasında yaygın güvensizliğin devam etmesi, ekonomik anlamda dışa bağımlı ve yetersiz bir ülke ile askeri olarak güvenliğini sağlayamayan bir ülkedir. Bu nedenlerle yeniden yapılandırma modelleri ve uluslararası himaye rejimleri Kosova’da başarısız olmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kosova, Yeniden Yapılandırma, uluslararası himaye rejimi, güvenlik, kurumların inşası



 


Keywords: