BİLDİRİ DETAY

Yegane KAHRAMANOVA
TÜRK LEHÇELERİNDE HAL KATEGORİSİNE İLİŞKİN ORTAK TERİMLERİN TANIMLANMASI
 
Türk lehçelerinde kendi sistemliliği ve olgunluğu ile seçilen, sintaktik bağlanma, anlam netleşmesi ve eklerin fonksiyonel istikrarlığı sonucunda gelişen hal kategorisi türk dünyası areyalında ne kadar bütünleştirici mahiyet arz ederse de, tarihi gelişim sürecinde kendine özgü diferensiyal belirtiler de kazanmıştır. B.A.Serebrennikov, A.N.Kononov, N.Hacıyeva, M.Hamzayev, İ.Geldiyev, F.Zeynalov'un ve diğer birçok türkologların yaratıcılığında Türk dillerinde olan hallanmanın funksiyonal (işlevsel)-semantik mahiyeti, hal eklerinin kökeni, basit ve çift hallanma vb. sorunlu konuların belirlenmesine dair ciddi bilimsel önermeler ileri sürülse de, halen Türk hal sistemine ait bir takım sorunlar çözülmemiş kalmaktadır. Böyle sorunlu konulardan biri de Türk dillerinde hal kategorisine ait ortak terminolojinin tanımlanmasıdır. Türk lehçelerinde ismin hallerinin sayısı farklı olduğu gibi, hallerin ayrı ayrı adları da farklı terimlerle ifade edilmektedir. Örneğin: Hallerin sayısı: Altı: Azerbaycan, Türk, Tatar, Kırgız, Altay, Nogay, Kumuk, Özbek türkçesinde. Yedi: Karaim, Karaçay-Balkar, Sarı Uygur, Tuva, Kazak türkçesinde. Sekiz: Hakas türkçesinde. Hallerin adları: Yalın hal: Azerbaycan türkçesinde "adlık", Uygur, Tatar, Karaçay-Balkar, Türkmen türkçesinde "baş", Özbek türkçesinde "boş", Türkiye türkçesinde "yalin", Gagauz türkçesinde "temel". Tamlayan hal; Azerbaycan türkçesinde "yiyelik", Türkiye türkçesinde “Tamlayan”; Tatar türkçesinde "iyalik", Karaçay-Balkar türkçesinde "yelikçi", Uygur türkçesinde "egilik", Özbek türkçesinde "karatgiç" vb. Görünüşe göre, modern Türk lehçelerinde hal kategorisinin işlevsel özelliklerine rağmen, bu lehçelerde hem hallerin sayı, hem de şu kategoriye ait terimlerde farklılıklar vardır. Ortak Türk dili konusunun güncel olduğu günümüzde ortak terminolojinin yaradılmasının önemli olduğunu düşünerek Türk hal sistemi ile ilgili bir sıra ortak terimler sunmak niyetindeyiz.

Anahtar Kelimeler: Türk Lehçeleri, Hal Kategorisi, Terimler, Hallanma



 


Keywords: